ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ-Κατάθλιψη και Τρίτη Ηλικία

Σχεδόν 20% των ατόμων πάνω από την ηλικία των 65 εμφανίζουν καταθλιπτικά συμπτώματα, ενώ περίπου το 40% των ηλικιωμένων πάνω από τα 85 προσβάλλεται από κάποια μορφή κατάθλιψης. Η νόσος στην τρίτη ηλικία προσβάλλει εξίσου άντρες και γυναίκες. Έχοντας όμως ήδη μία αρνητική αντίληψη για τον εαυτό τους καθώς και το φόβο του κοινωνικού στίγματος εξαιτίας της νόσου, οι ηλικιωμένοι σπάνια προστρέχουν για κάποια ψυχιατρική βοήθεια. Επιπλέον, δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τις όποιες σωματικές τους αιτιάσεις εξαιτίας σοβαρών παθήσεων και οι οποίες συνυπάρχουν πολύ συχνά με κατάθλιψη. Επομένως σχεδόν οι μισοί ασθενείς με γεροντική κατάθλιψη παραμένουν αδιάγνωστοι, λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη το γεγονός ότι πάσχουν από μία ψυχική κατάσταση με υψηλό κίνδυνο αυτοκτονίας.

Η πεσμένη διάθεση και η μείωση του δυναμικού ως βιώματα του ασθενούς (νοιώθει σαν πτώμα και σε περιορισμένο ζωτικό χώρο) είναι τα χαρακτηριστικά κλινικά συμπτώματα. Όμως ότι η κλινική εικόνα των ηλικιωμένων διαφέρει από εκείνη των ενηλίκων, καθώς εδώ κυριαρχούν άγχος, αϋπνία, γνωστικά ελλείμματα όπως αμνησία και σύγχυση, ανηδονία, ψυχοκινητική ανησυχία μα και λιγότερο εμφανή συμπτώματα. Επίσης η επίταση των προνοσηρών χαρακτηριστικών της προσωπικότητας του ατόμου και η αλλαγή στη συμπεριφορά του και στις διαπροσωπικές του σχέσεις θεωρούνται ως τα αποτελέσματα της λειτουργίας ενός ηλικιωμένου εγκεφάλου, όταν βεβαίως o ασθενής εκτίθεται σε καταστάσεις που απαιτούν προσαρμογή στις αλλαγές μέσα στη ζωή.

Πολυποίκιλοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση κατάθλιψης που αφορούν ένα βιο-ψυχο-κοινωνικό πλαίσιο: οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης, χρήση αρκετών φαρμάκων (π.χ. αγχολυτικά, αντιφλεγμονώδη) ή κατάχρηση αλκοόλ, σωματικές ασθένειες με συνοδό αναπηρία και/ή χρόνιο πόνο, μόνιμη καταστροφή της εικόνας σώματος, μοναξιά στην καθημερινότητα καθώς και κοινωνική απομόνωση, πρόσφατο πένθος, φόβος θανάτου, αλλά και απουσία κοινωνικής υποστήριξης και οικονομικής βοήθειας.

Οι καταθλιπτικές διαταραχές των ηλικιωμένων, αναφορικά με τα προεξάρχοντα κλινικά τους χαρακτηριστικά, μπορεί να ανήκουν στις ακόλουθες ομάδες:

-Βιολογική: με πρώιμη έναρξη- ασθενής με ιστορικό μανιοκατάθλιψης (διπολικό φάσμα)- συμπτωματολογία είτε μελαγχολίας, είτε ψυχωτικής ή άτυπης κατάθλιψης

-Ψυχο-αντιδραστική: όψιμη έναρξη, γεγονότα σχετικά με απώλειες, επίμονες αγχογόνες καταστάσεις όπως η απομόνωση ή η σωματική ανικανότητα, σοβαρές σωματικές παθήσεις

-Μικτή, οργανική και ψυχολογική: κατάθλιψη μετά από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, μεταβολή των νευρομεταβιβαστών του εγκεφάλου μετά από χορήγηση φαρμάκων ή μεταβολικές ανεπιθύμητες ενέργειες από πολυφαρμακία, αρχικό στάδιο άνοιας ή νόσου Parkinsnon

-Καταθλιπτική Ψευδοάνοια: ένας μάλλον απρόσφορος ορισμός αλλά χρήσιμος κλινικά,όπου προεξάρχουν συμπτώματα διαταραχής της μνήμης και άλλων ανώτερων γνωστικών λειτουργιών και τα οποία όμως είναι προσωρινά και αντιστρεπτά μετά τη λήψη φαρμακευτικής αγωγής.

Μπορεί επίσης να έχουμε την υποτροπή μίας παλαιότερης καταθλιπτικής διαταραχής στην προχωρημένη ηλικία. Συνήθως η κατάθλιψη που συμβαίνει για πρώτη φορά σε ηλικιωμένους συναρτάται με κάποια σωματική πάθηση. Άλλοτε πάλι ο ασθενής μας αναφέρει σωματικά συμπτώματα χωρίς όμως εμφανή αιτιολογία ( η λεγόμενη συγκαλυμμένη κατάθλιψη).

Η κλινική διάγνωση της κατάθλιψης και διαφοροποίησή της από την άνοια είναι όντως δύσκολη, αν και υπάρχουν κάποια σημεία- κλειδιά που βοηθούν σε αυτό. Κάτι τέτοιο βέβαια αφορά τον ψυχίατρο στον οποίο οφείλει να απευθύνεται κάποιος για να πάρει βοήθεια και θεραπεία.

Το πιο σημαντικό πράγμα είναι να θυμάται κανείς πως η κατάθλιψη θεραπεύεται. Υπάρχουν πολλοί και διαφορετικοί τύποι θεραπευτικής αντιμετώπισης. Προέχει βέβαια η θεραπευτική σχέση και η εμπιστοσύνη που αναπτύσσεται ανάμεσα στον ψυχίατρο και τον ασθενή.

Όσον αφορά την ψυχοθεραπεία υπάρχουν διαφορετικοί τύποι. Είναι προτιμότερο να μιλάει κάποιος για τις δυσκολίες του και τα προβλήματά του στον γιατρό παρά να συγκρατεί και να καταπνίγει τα συναισθήματά του. Ανάμεσα στα είδη ψυχοθεραπείας συμπεριλαμβάνονται η συμβουλευτική, η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία, η διαπροσωπική ψυχοθεραπεία και η δυναμική ψυχοθεραπεία ή η ψυχανάλυση.

Τονίζεται ότι στις σοβαρές καταθλίψεις απαιτείται φαρμακευτική αγωγή και συμπληρωματικά ίσως ψυχοθεραπεία.

Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα βοηθούν στο ανεβάσουν την "πεσμένη" διάθεση μα και να βελτιώσουν άλλα συμπτώματα που βιώνει ο ασθενής. Δεν αποτελούν όμως σε καμία περίπτωση " τα μαγικά χάπια της ευτυχίας". Σημειώνεται πως τα αντικαταθλιπτικά δεν αλλάζουν την προσωπικότητα και πως δεν δημιουργούν εθισμό. Φαίνεται πως δρουν σε χημικούς υποδοχείς του εγκεφάλου προκειμένου να διορθώσουν τις όποιες βιοχημικές ανισορροπίες επιφέρει η νόσος Τα τελευταία χρόνια υφίσταται έκρηξη με την κυκλοφορία νέας γενιάς αντικαταθλιπτικών με λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες σε σχέση με τα παλαιάς γενιάς.

Μόνον ο ψυχίατρος θα επιλέξει ποια φαρμακευτική ουσία να συνταγογραφήσει στον καταθλιπτικό ασθενή του με βάση τις ανεπιθύμητες ενέργειές της καθώς και τα ιδιαίτερα συμπτώματα του ασθενούς. Επίσης αυτός θα καθορίσει τη χρονική διάρκεια λήψης της αγωγής, αφότου φυσικά αρχίσει η βελτίωση της συμπτωματολογίας (συνήθως μετά τουλάχιστον δύο εβδομάδες από την έναρξη λήψης).

Στη φαρέτρα μας για την αντιμετώπιση ασθενών με σοβαρή και ανθεκτική στα φάρμακα κατάθλιψη ή μεγάλο κίνδυνο αυτοκτονίας υπάρχει και η ηλεκτροσπασμοθεραπεία. Χάρη σε αυτή έχουν σωθεί ζωές. Εφαρμόζεται σε ειδικά ιατρικά περιβάλλοντα και μάλιστα οργανωμένα με αναισθησιολόγο, ψυχίατρο και νοσηλευτικό προσωπικό.

Δρ Αντωνάτος Σπύρος
Ψυχίατρος-Ψυχοθεραπευτής
Επιμελητής Α' Ψυχιατρικού Τμήματος Νοσ. «ΕΡΥΘΡΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ»

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ-Ψυχολογικά Ζητήματα στη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα

Η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα είναι ένα χρόνιο νόσημα που εκδηλώνεται κατά κανόνα με συμμετρική αρθρίτιδα μικρών και μεγάλων αρθρώσεων και ανήκει στην μεγάλη οικογένεια των αυτοάνοσων νοσημάτων. Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι παθολογικές καταστάσεις όπου το αμυντικό μας σύστημα στρέφεται εναντίον μορίων και κυττάρων του ίδιου του οργανισμού με αποτέλεσμα να δημιουργούνται βλάβες σε όργανα του σώματός μας.

Τόσο από καλά τεκμηριωμένες επιστημονικές μελέτες όσο και από ατομικές παρατηρήσεις φαίνεται ότι πολλά αυτοάνοσα νοσήματα, αρχίζουν ή επιδεινώνονται μετά από ψυχική καταπόνηση, που συχνά σχετίζεται με δυσκολίες που αφορούν σε αγαπημένα προσώπα, σοβαρή επαγγελματική ή οικογενειακή πίεση ή οικονομική καταστροφή.

Τέτοια ζητήματα αφορούν όλους μας. Αυτό που έχει όμως ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι ότι ειδικά στην περίπτωση της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, έχει παρατηρηθεί ότι έχουν προηγηθεί της εμφάνισης των εκδηλώσεων της νόσου γεγονότα μεγάλης ή μικρότερης ψυχικής έντασης σε ποσοστό μεγαλύτερο του 80% των ασθενών.Επίσης σε ποσοστό 60% των ασθενών με Ρευματοειδή αρθρίτιδα, ενώ η νόσος βρίσκεται σε ύφεση, γεγονότα της καθημερινής ζωής που μπορεί να προκαλέσουν ψυχική ένταση ή αρνητική διάθεση (π.χ. πίεση στις εργασιακές σχέσεις, δυσκολίες στις οικογενειακές σχέσεις), μπορεί να προκαλέσουν έξαρση των εκδηλώσεων της νόσου. Βέβαια, κάθε άτομο αντιδρά διαφορετικά σε τέτοια ερεθίσματα, όμως φαίνεται να υπάρχει κάτι κοινό στα άτομα με ρευματοειδή αρθρίτιδα. Αρκετές επιστημονικές μελέτες καταδεικνύουν μία σημαντική σχέση του άγχους με τη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα. Το ποσοστό των ασθενών με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα που εμφανίζει άγχος κυμαίνεται από 20-30 %.

Οι διαταραχές του άγχους γενικά θεωρείται ότι αποτελούν πρωτοπαθείς διαταραχές, δηλαδή υπάρχουν ανεξάρτητα από την συνυπάρχουσα νόσο. Στη Ρευματοειδή Αρθρίτιδα τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Ο χρόνιος πόνος, ο περιορισμός των κινήσεων, η μεταβολή των συμπτωμάτων αυτών μέσα στην ημέρα ή σε μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα καθώς και η μη προκαθορισμένη πορεία της νόσου μπορούν να συμβάλουν και να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης κλινικά σημαντικών ψυχικών διαταραχών όπως είναι το άγχος. Πάντα όμως υπάρχει το ερώτημα αν η νόσος είναι αυτή που προκαλεί αυτή την ψυχολογική συνδρομή ή τα άτομα αυτά χαρακτηρίζονται από μία αγχώδη προσωπικότητα ήδη πριν εμφανισθεί η νόσος. Καλά τεκμηριωμένες επιστημονικές μελέτες που να μας δίνουν στοιχεία εκδήλωσης διαταραχών άγχους πριν από την έναρξη της νόσου δεν υπάρχουν και είναι και δύσκολο να επιτελεσθούν. Αυτό που έχει παρατηρηθεί σε επιστημονικές μελέτες είναι ότι οι ασθενείς που εμφανίζουν Ρευματοειδή Αρθρίτιδα σε νεώτερη ηλικία, εκδηλώνουν σε μεγαλύτερο ποσοστό άγχος σε σχέση με αυτούς που η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα αρχίζει σε μεγαλύτερη ηλικία. Επίσης το άγχος στους ασθενείς με Ρευματοειδή Αρθρίτιδα είναι πολύ πιο έντονο από αυτό που παρατηρείται σε άλλα άτομα που εκδηλώνουν άγχος και σχετίζεται σε υψηλό ποσοστό και με την παρουσία κατάθλιψης.

Τη σχέση μεταξύ κατάθλιψης και ΡΑ προσπαθεί να διαλευκάνει μια συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας (7 ολοκληρωμένες μελέτες μετά το 1998). Η ΕΡΕ (Ελληνική Ρευματολογική Εταιρεία) μας ενημερώνει ότι σύμφωνα με το τελευταίο τεύχος του Rheumatology (Οκτώβριος 2013), η κατάθλιψη προκαλεί εξαρση στον πόνο και στην ενεργότητα της νόσου, ενώ συγχρόνως μειώνει την αποτελεσματικότητα των θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Η κατάθλιψη φαίνεται να είναι υψηλά συχνή μεταξύ εκείνων με ΡΑ και σχετίζεται να κακή έκβαση της νόσου. Αντίστοιχα το άγχος αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για τη θεραπεία της νόσου. Από την άλλη, η πεποίθηση για βελτίωση της κατάστασης αλλά και το μοίρασμα και η εκφόρτιση των ψυχικών εντάσεων των ασθενών, συντελούν σε θετική πρόβλεψη για την πορεία της νόσου. Η επίδραση λοιπόν της ψυχικής μας κατάστασης, είναι καθοριστική τόσο στην εξέλιξη όσο και στην αντιμετώπιση της νόσου. Το γεγονός ότι ψυχικές εντάσεις είναι σε άμεση σχέση με την έκβαση της νόσου, ενισχύει την πρόταση για ταυτόχρονη ιατρική και ψυχολογική υποστήριξη στα θέματα αυτά.

Εκτός από τις διάφορες ιατρικές θεραπείες για την ανακούφιση των συμπτωμάτων της ΡΑ, όπως τα παυσίπονα φάρμακα ή η φυσικοθεραπεία, η ψυχική και η συναισθηματική μας ευεξία είναι εξίσου σημαντική. Με την κατάλληλη ψυχολογική υποστήριξη και συγκεκριμένες ψυχολογικές τεχνικές μπορεί κανείς να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα την επίπονη αυτή κατάσταση.

Κέλλυ Μπούσια
Ψυχολόγος
www.analyticpsychotherapy.gr
www.myoskeletiko.com

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ-Το ψυχολογικό προφίλ όσων κακοποιούν τα ζώα

Τι λέει η ψυχολογία για εκείνους που κακοποιούν ένα ζώο;

Οι άνθρωποι που μπορούν να κακοποιήσουν, να βασανίσουν ή/και να θανατώσουν ένα ζώο, μπορούν να είναι ή να γίνουν βίαιοι σε όλες τους τις σχέσεις.

Οι ψυχολογικές και εγκληματολογικές έρευνες δείχνουν ότι υπάρχει στενή σχέση μεταξύ της κακοποίησης ζώου και της οικογενειακής βίας ή της οικογενειακής αδιαφορίας ή άλλων εγκλημάτων. Συχνά, δε, η κακοποίηση ζώων συχνά αποτελεί το πρώτο βήμα για την εκδήλωση πιθανής βίας προς ανθρώπους στο μέλλον.

Παραδείγματος χάριν, από διάφορες έρευνες προκύπτει ότι τα 2/3 των κακοποιημένων γυναικών αναφέρουν ότι ο δράστης εκτός από τις ίδιες είχε στο ιστορικό του κακοποίηση ζώου, ότι τα 2/3 ανθρώπων που είχαν κακοποιήσει ένα ζώο είχαν διαπράξει κι άλλες παραβατικές πράξεις, μεταξύ αυτών και επίθεση σε ανθρώπους.

Ποια είναι τα στοιχεία του χαρακτήρα ενός ανθρώπου κακοποιεί τα ζώα;

Συνήθως πρόκειται για άτομα που παρουσιάζουν ιδιαιτέρως χαμηλή ενσυναίσθηση, δηλαδή πρόκειται για άτομα που έχουν χαμηλή ικανότητα συναισθηματικής κατανόησης, ενώ συγχρόνως δεν κάνουν καμία προσπάθεια κατανόησης των συναθρώπων τους, πρόκειται για άτομα με ιδιαίτερα ψυχρά συναισθηματικά στοιχεία, για άτομα με χαμηλές επικοινωνιακές και κοινωνικές δεξιότητες, για άτομα που χαρακτηρίζονται από χρόνια αντικοινωνική συμπεριφορά, που δεν ενδιαφέρονται για τους κοινωνικούς ή άλλους κανόνες συμπεριφοράς, εκδηλώνονται συχνά με βίαιο τρόπο, πχ καυγάδες, εμπρησμοί, διαπροσωπική βία, μπορούν να προβούν και σε άλλες παραβατικές πράξεις, πχ κλοπές, χωρίς να αισθάνονται ενοχές.

Εάν δεν συλληφθούν ή τιμωρηθούν, επαναλαμβάνουν την απεχθή πράξη, ενώ συχνά εμφανίζεται κλιμάκωση στη βίαιη συμπεριφορά τους. Δηλαδή, μπορεί να ξεκινήσουν με την κακοποίηση ενός ανήμπορου κι αδύναμου πλάσματος και να κλιμακώσουν την εκδήλωση της βίαιης συμπεριφοράς τους σε ανθρώπους, είτε σε άλλα ζώα αλλά με βασανιστικότερο τρόπο.

Που μπορεί να οφείλεται αυτή η συμπεριφορά;

Το θέμα της κακοποίησης δεν είναι μόνον υποκειμενικό. Η νευροψυχολογία έχει μελετήσει τους μηχανισμούς της επιθετικής συμπεριφοράς ως ένα αρχικό υπόβαθρο για το τι μπορεί να συμβαίνει στα εγκεφαλικά κέντρα του ανθρώπου με επιθετική συμπεριφοά κι έχει βρεθεί ότι ακόμα κι όταν η επιθετική συμπεριφορά είναι νευρολογικά πιθανή, το περιβάλλον μπορεί να την ανατρέψει, να τη ρυθμίσει δηλαδή, διδάσκοντας καλύτερα πρότυπα ή άλλες κοινωνικά αποδεκτές συμπεριφορές, που ενισχύουν την ενσυναίσθηση και τη συμπόνια. Όταν πρόκειται για παιδί που κακοποιεί ένα ζώο, το πρώτο πράγμα που ελέγχουμε είναι το οικογενειακό περιβάλλον του. Σε κάθε περίπτωση κακοποίησης ζώου, υπάρχει η ανάγκη να βρεθούν οι αιτίες που κρύβονται από πίσω, προκειμένου η συμπεριφορά αυτή να επεξεργαστεί και να εξαλειφτεί. Συχνά ο κακοποιός έχει ήδη κακοποιηθεί και μάλιστα μέσα σε περιβάλλον που ο ίδιος αντιλαμβανόταν ως ασφαλές (δηλ οικογένεια, σχολείο κλπ). Και αντίθετα, όπου υπάρχει κακοποίηση παιδιού, η κακοποίηση του κατοικίδιου ζώου συντροφιάς, είναι σχεδόν βέβαιη.

Το πλέον κοινό πρότυπο που παρατηρείται είναι αυτό που δίνει ο γονέας που κακοποιεί ζώο, ως μέσο ελέγχου και επιβολής της ισχύς του στους άλλους ανθρώπους μέσα στο σπίτι. Η κακοποίηση παιδιών και ζώων είναι δείγμα προσπάθειας επιβολής, εξουσίας και ελέγχου. Η κακοποίηση συνεπώς των ζώων είναι βασικά ένα έγκλημα εξουσίας-ελέγχου.

Θεραπεύεται αυτή η συμπεριφορά;

Αρχικά θα πρέπει να διερευνηθούν σε βάθος οι λόγοι που την προκάλεσαν και την ενίσχυσαν. Σε επόμενο στάδιο, η διδασκαλία της ενσυναίσθησης, της κατανόησης και της συμπόνιας είναι το κλειδί για την αλλαγή. Ακόμα και σε αυτό, τα ίδια τα ζώα είναι συχνά αρωγοί μας σε θεραπευτικές μεθόδους, καθώς είναι εκείνα που με την παρουσία τους, την υπομονή τους και τη διάθεση τους, όχι μόνον στηρίζουν τη συναισθηματική αντίληψη και θρέφουν με θετικά συναισθήματα τον άνθρωπο, αλλά επιπλέον προκαλούν τις κατάλληλες νευροφυσιολογικές εγκεφαλικές συνάψεις που βιωματικά κάνουν την αλλαγή στη συμπεριφορά.

Χαρίκλεια Μανουσάκη
Επιστημονική Συνεργάτης σε Θέματα Ψυχικής Υγείας κι Επικοινωνίας

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ-Η θεραπευτική Αξία του Παιχνιδιού

- Μονάχα τα παιδιά ξέρουν τι ψάχνουν να βρουν, είπε ο μικρός πρίγκιπας. Σπαταλάνε τον καιρό τους με μια κούκλα από κουρέλια κι αυτή τους γίνεται πολύ σημαντική, κι αν κάποιος τους την πάρει, κλαίνε ...

- Τα παιδιά είναι τυχερά, είπε ο κλειδούχος.

«Ο μικρός Πρίγκιπας», Αντουάν ντε Σαιντ- Εξυπερύ




Το παιχνίδι προηγείται της ανάπτυξης, καθώς το παιδί, μέσα από το παιχνίδι αποκτά δεξιότητες, κίνητρα και στάσεις, απαραίτητα για την κοινωνική του προσαρμογή και συμμετοχή, στοιχεία.

Hδη από τη βρεφική ηλικία, η διερεύνηση του άμεσου περιβάλλοντος ξεκινάει από το παιχνίδι. H αφή μαλακών παιχνιδιών και οι ελκυστικοί ήχοι από τα παιχνίδια είναι τα πρώτα ερεθίσματα που προκαλούν το ενδιαφέρον, ενώ έννοιες όπως τα χρώματα και τα σχήματα, βοηθούν στον προσανατολισμό του βρέφους και στην ανάπτυξη των αισθήσεών του.

Aξίζει να σημειωθεί η σημαντικότητα που έχουν για τα παιδιά, οι κούκλες και τα ομοιώματα μικρών ζώων, στη διαμόρφωση της ηθικής και συναισθηματικής πλευράς της προσωπικότητάς τους. H σχέση με τις κούκλες και τα ζωάκια είναι η πρώτη σχέση του παιδιού με φανταστικούς φίλους. Τα μικρά παιδιά συνηθίζουν να παίζουν με μικρογραφίες αληθινών αντικειμένων, ζώων, σπιτιών, οχημάτων, αναπτύσσοντας τις δεξιότητές τους, ενώ σε μετέπειτα ηλικίες προτιμούν τα επιτραπέζια και τα ομαδικά παιχνίδια. Σε όλες τις ηλικίες, το παιχνίδι, αποτελεί μια γέφυρα ανάμεσα στην εσωτερική και εξωτερική πραγματικότητα του παιδιού. Μέσα από τη φυσική έκφραση ενός παιδιού που παίζει, μας γίνεται γνωστός ο εσωτερικός του κόσμος, ενώ αναπαριστώνται οι πραγματικές σχέσεις που υφίστανται στο περιβάλλον στο οποίο διαβιώνει. Μέσα από τη δραστηριότητα του στο παιχνίδι, ένα παιδί μπορεί να προβάλλει μελλοντικούς ρόλους και αξίες όπως το ίδιο τις κατανοεί και αντιλαμβάνεται, μέσα από τις δραστηριότητες και τις σχέσεις των ενηλίκων.

Συνεπώς, το παιχνίδι αποτελεί ένα ισχυρό μέσο διάγνωσης, μέσα από το οποίο το παιδί μπορεί να εκφράσει τα δικά του συναισθήματα, τις σκέψεις και τις επιθυμίες του. Ως αντικείμενο, το παιχνίδι, αποκαλείται «μεταβατικό», καθώς συνοδεύει ένα παιδί από την ηλικία που ακόμα αισθάνεται πλήρως εξαρτημένο από τους γονείς του και έως την ηλικία που θα συνειδητοποιήσει ότι αποτελεί ένα ξεχωριστό άτομο και θα αποκτήσει αίσθηση εαυτού. Ως μεταβατικά αντικείμενα, τα παιχνίδια αποτελούν σταθερή πηγή ασφάλειας, κάθε φορά που ένα γεγονός ή μία κατάσταση δεν τους είναι πλήρως κατανοητή (πχ άγχος αποχωρισμού, απώλεια, σημαντική αλλαγή) για τα παιδιά.

Η θεραπευτική ικανότητα του παραστατικού παιχνιδιού, στηρίζεται στη μιμητική ικανότητα της μικρής ηλικίας, καθώς παρέχει στο παιδί τη δυνατότητα να αντιμετωπίζει αγχώδεις εμπειρίες, με έναν συμβολικό τρόπο και το βοηθά να εκφράσει έμμεσα ή συμβολικά τις ανησυχίες, τους φόβους, τις επιθυμίες του. Με τον τρόπο αυτό, το παιχνίδι χρησιμοποιείται ως μέσον ενεργητικής προσαρμογής σε μία υπάρχουσα κατάσταση, ενώ συγχρόνως γίνεται μία εξαιρετική διαγνωστική/αναλυτική μέθοδος, προκειμένου να πλησιάσουμε την τρυφερή ψυχή των μικρών παιδιών, για τα οποία η γλώσσα είναι ακόμα ατελές μέσο επικοινωνίας.

Στη «μη κατευθυντική παιχνιδοθεραπεία» υπάρχει η δυνατότητα να λειτουργήσει ως διορθωτική συναισθηματική εμπειρία για το παιδί, όπου ο ειδικός δρα με ενσυναίσθηση, επιδεικνύοντας άνευ όρων αποδοχή, επιτρέποντας στο παιδί να αναπτύξει αυτοπεποίθηση, αποκτώντας ορθή αντίληψη εαυτού και έκφρασης του.

Χαρίκλεια Μανουσάκη
Επιστημονική Συνεργάτης σε Θέματα Ψυχικής Υγείας κι Επικοινωνίας

ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ-Η υγεία της καρδιάς

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν δυστυχώς την πρώτη αιτία θανάτου σε άνδρες και γυναίκες και είναι υπεύθυνα για πάνω από τους μισούς θανάτους σε Ελλάδα και Ευρώπη. Μάλιστα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Χάρτη που παρουσίασε η ΕΚΕ την άνοιξη του 2010, συμμετέχοντας στο European Heart Health Charter, τα καρδιαγγειακά προκαλούν πάνω από 4,35 εκατομμύρια θανάτους στα 52 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Περιοχής της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας και περισσότερους από 1,9 εκατομμύρια θανάτους κάθε έτος στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σύμφωνα με το ΠΟΥ οι καρδιοπάθειες και τα εγκεφαλικά προκαλούν περισσότερους από 1 θάνατο κάθε 2 δευτερόλεπτα παγκοσμίως. Είναι όσοι θάνατοι προκαλούν μαζί το AIDS, η φυματίωση, ο διαβήτης και όλες οι μορφές καρκίνου και οι χρόνιες αναπνευστικές παθήσεις.

Στους πραγματικά παραπάνω ανησυχητικούς αριθμούς δε θα πρέπει να παραβλέπεται και το γεγονός της ανικανότητας και της μειωμένης ποιότητας ζωής που προκαλούν στους ασθενείς αλλά και στα μέλη της οικογένειας τους.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα είναι κατ’ εξοχήν αποτρέψιμα και σ’ αυτά ακριβώς τα στοιχεία επικεντρώνεται ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO)με τα στοιχεία που ανακοινώνει ώστε να ευαισθητοποιηθεί το κοινό στην πρόληψη στο σπίτι και στην εργασία. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι μέτριες μειώσεις της αρτηριακής πίεσης, της παχυσαρκίας, της χοληστερόλης και της χρήσης του καπνού μπορούν να μειώσουν την εμφάνιση καρδιαγγειακών στο ήμισυ της συχνότητας τους.

Οι προαναφερθέντες παράγοντες που οδηγούν σε μείωση των καρδιαγγειακών αποτελούν και τους βασικούς παράγοντες κινδύνου, που σχετίζονται άμεσα με τον τρόπο ζωής, τις διατροφικές συνήθειες και τη σωματική άσκηση. Στους παραπάνω παράγοντες θα πρέπει να αναφερθούν επίσης η παχυσαρκία, ο σακχαρώδης διαβήτης, η υψηλή πίεση, η υπερβολική κατανάλωση οινοπνευματωδών και βέβαια η ψυχοκοινωνική πίεση, παράγοντας ιδιαίτερα επίκαιρος λόγω και της συνεχιζόμενης οικονομικής κρίσης .

Η αρτηριακή πίεση είναι ο μεγαλύτερος αυτόνομος παράγων κινδύνου για καρδιοπάθειες και εγκεφαλικά και σήμερα επηρεάζει περισσότερο από 1 δισεκατομύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Εκτιμάται ότι έως το 2025 1/3 των ενηλίκων άνω των 25 ετών θα έχει υπέρταση. Η συστολική πίεση (μεγάλη)δε θα πρέπει να υπερβαίνει τα 120mmHg και η διαστολική (μικρή) τα 80mmHg. Καλό είναι να αποφεύγεται η κατανάλωση αλμυρών και να ελέγχεται η κατανάλωση αλατιού, διότι είναι κρυμμένη σε πολλά είδη καθημερινής διατροφής και σνακς.

Ιδιαίτερα επίκαιρο είναι το γεγονός ότι έντονες συναισθηματικές καταστάσεις στέλνουν ερεθίσματα στην καρδιά, τα οποία μπορούν να οδηγήσουν σε θανατηφόρες αρρυθμίες ή και έμφραγμα του μυοκαρδίου. Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι οι θάνατοι από καρδιαγγειακά αυξάνονται σε περιόδους μαζικών καταστροφών ή δυσμενών κοινωνικοοικονομικών συνθηκών. Σαφέστατα μελέτες έχουν δείξει ότι άτομα που έχουν ήδη στεφανιαία νόσο να παρουσιάζουν αύξηση της διάρκειας των ισχαιμικών επεισοδίων σε περιόδους έντασης, στεναχώριας και ψυχοκοινωνικής πίεσης.

Για την αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου απαιτείται συνδυασμένη προσπάθεια από πολλούς φορείς και κύρια από την οργανωμένη Πολιτεία, ώστε να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης που θα ευνοούν την υγιεινή διατροφή, την αποφυγή καπνίσματος, την τακτική σωματική άσκηση και φυσικά την παροχή ιατρικών υπηρεσιών σε άτομα υψηλού κινδύνου. Αυτές είναι οι συνθήκες που παρέχονται σε κάθε κοινωνία που δεν αντιμετωπίζει τον καθημερινό κίνδυνο της ανεργίας, της έλλειψης φαρμάκων ή της αδυναμίας εξυπηρέτησης ενός συνεχώς αυξανόμενου αριθμού ασθενών στα δημόσια νοσοκομεία. Εκεί απαιτείται η συντονισμένη προσπάθεια φορέων και φυσικών προσώπων για το καλό όλων και δη των ασθενών και των ατόμων υψηλού κινδύνου.

Εκ των παραγόντων κινδύνου έχει πολλάκις επισημανθεί ότι η παχυσαρκία και το κάπνισμα απειλούν και θα συνεχίσουν να απειλούν την υγεία μας εάν δεν αλλάξουμε τρόπο ζωής.

Δεν είναι απαραίτητο να χρησιμοποιούμε ακριβά γυμναστήρια για την σωματική μας άσκηση, μια πεζοπορία τουλάχιστον μισής ώρας τρεις φορές τη βδομάδα μπορεί να έχει τα ίδια αποτελέσματα. Η επιστροφή στην ελληνική μεσογειακή διατροφή με τη χρήση ελαιολάδου αντί των κορεσμένων λιπαρών, η καθημερινή χρήση λαχανικών και φρούτων, προϊόντα που ευτυχώς διαθέτει σε αφθονία και σε πολύ καλή ποιότητα η χώρα μας θα φέρουν ένα άριστο αποτέλεσμα στην πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Ένας ιδιαίτερα επιβαρυντικός παράγοντας κινδύνου είναι το κάπνισμα για τον ίδιο τον καπνιστή, αλλά περισσότερο επιβλαβές για τους περί τον καπνιστή άκαπνους και κυρίως τα νήπια και παιδιά. Τα αποτελέσματα του μακροχρόνιου παθητικού καπνίσματος είναι σχεδόν της ίδιας έκτασης σε υγιείς ενήλικες που δεν έχουν καπνίσει ποτέ αλλά που είναι εκτεθειμένα σε περιβάλλον καπνιστών, όπως φαίνεται από έρευνα ομάδας γιατρών στο Πανεπιστημιακό νοσοκομείο της Γενεύης. Νήπια που είναι εκτεθειμένα στον καπνό κατά τη διάρκεια της εμβρυϊκής τους ηλικίας εμφανίζουν περισσότερα προβλήματα υγείας αλλά και συμπεριφοράς σε σχέση με συνομηλίκους τους που μεγαλώνουν σε καθαρό περιβάλλον (Μελέτες Πανεπιστημίων Ιλινόις και Βοστώνης των ΗΠΑ).

Οπωσδήποτε όλα αυτά βήματα δε πρέπει να γίνουν αύριο αλλά από χθες, θα πρέπει να γίνουν βίωμα από την παιδική ηλικία και φυσικά με τη συμμετοχή των ίδιων των γονιών. Θα είναι χωρίς αποτέλεσμα εάν στο παιδί επιβάλουμε υγιεινή διατροφή και οι ενήλικες στο σπίτι καταναλώνουν είδη ταχυφαγίας. Τα παιδιά είναι καθρέπτης δυστυχώς των συνηθειών κάθε οικογένειας. Ο ρόλος των γονιών στην αντικαπνιστική εκπαίδευση των νέων και παιδιών είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Οι γονείς πρέπει να δείξουν στα παιδιά τους τις συνέπειες του καπνίσματος και αν είναι καπνιστές να προχωρήσουν σε διακοπή δίνοντας το παράδειγμα.

Είναι υποχρέωση μας να εκπαιδεύσουμε τα παιδιά μας σε όλα τα επίπεδα του υγιεινού τρόπου διαβίωσης και διατροφής. Μπορούμε όλοι να βοηθήσουμε στην υγεία της καρδιάς μας και της καρδιάς των οικείων μας αλλά και η Πολιτεία να δημιουργήσει ένα περιβάλλον νομοθετικά καθαρό για την προάσπιση της υγείας της καρδιάς των πολιτών της με την καλύτερη πρόσβαση στα δημόσια νοσοκομεία, τη συνέχιση της δωρεάν νοσηλείας και χορήγησης φαρμάκων στους ασφαλισμένου, απαγόρευση του καπνίσματος, τη δημιουργία χώρων αναψυχής αλλά και αποκατάσταση της εμπιστοσύνης του πολίτη προς την πολιτεία και τους θεσμούς.

Απλά καθημερινά βήματα σε προσωπικό και εθνικό επίπεδο μπορούν να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον καθαρό για την υγεία της καρδιάς μας και όχι μόνο. Είναι πλέον όχι ανάγκη αλλά επιβεβλημένη η δημιουργία περιβάλλοντος αλληλεγγύης και αλληλοϋποστήριξης μέχρι να καταφέρει η χώρα μας να βγει από τη δύσκολη ατραπό στην οποία βρίσκεται.

Ο ΠΟΥ στη τελευταία συνεδρίαση στη Γενεύη στις 18 Σεπτεμβρίου 2012 με τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας, του American Heart Association και American College of Cardiology ανέλαβαν μια σειρά πρωτοβουλιών ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών αλλά και εγρήγορσης της Πολιτείας στα μη μεταδιδόμενα νοσήματα στα οποία συμπεριλαμβάνονται και τα καρδιαγγειακά. Η πρωτοβουλία αυτή ξεκίνησε από το 2011 και μάλιστα στην πρώτη σύνοδο το Σεπτέμβριο του 2011 στη Ν. Υόρκη συμμετείχε επίσημα και η ΕΚΕ δια του εκπροσώπου της Καθηγητή Λ. Ανθόπουλου. Καταθέσαμε τις απόψεις μας και στη συνέχεια προσπάθεια με επιστολές προς τα αρμόδια Υπουργεία να ληφθούν μέτρα αναφορικά με την πρόληψη. Δυστυχώς η Πολιτεία κώφευσε!!!

Η ΕΚΕ ως βασικό σκοπό και στόχο έθεσε με όλες τις προηγούμενες Διοικήσεις αλλά και τις επόμενες τη διασφάλιση της υγείας της καρδιάς μέσα από προγράμματα και δράσεις ευαισθητοποίησης, εκπαίδευσης των Ιατρών, ενημέρωσης της Πολιτείας για τους κινδύνους που ελλοχεύουν αλλά και ως Σύμβουλος της Πολιτείας σε θέματα που άπτονται της Καρδιολογίας και της πρόληψης των καρδιολογικών νόσων.

Ιωάννης Καλλικάζαρος
Διευθυντής ΓΝΑ Ιπποκράτειο
Αντιπρόεδρος ΕΚΕ

ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ-Η σημασία του άγχους στην υπέρταση

Οι περισσότεροι ασθενείς με αρτηριακή υπέρταση θεωρούν τι το άγχος και οι στρεσσογόνοι παράγοντες επιδεινώνουν την υπέρτασή τους. Είναι αυτό αλήθεια;

Σύμφωνα με πληθώρα δεδομένων οι καταστάσεις που αυξάνουν τα επίπεδα του στρες κατά τρόπο ξαφνικό και οξύ προκαλούν παροδικές αυξήσεις της αρτηριακής πίεσης, οι οποίες είναι ικανές να προκαλέσουν βλάβες στα όργανα στόχους και, ενδεχομένως, σε μόνιμη αρτηριακή υπέρταση. Ακόμα πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι οι περισσότερες επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν να υπάρχει σχέση μεταξύ του χρόνιου στρες και της εμφάνισης και εγκατάστασης της υπέρτασης. Και όχι μόνο αυτό. Το χρόνιο στρες συνδέεται στενά και με τις επιπλοκές της υπέρτασης.
Με απλά ερωτηματολόγια, τα οποία διαθέτει ο ιατρός, μπορεί να διαγνωσθεί πόσο το στρες επιβαρύνει τον ασθενή και να καθοριστεί η συνολική ψυχολογική του κατάσταση.

Πώς μπορεί να εξηγηθεί η σχέση στρες-άγχους και αρτηριακής πίεσης.

Οι ασθενείς με έντονο, καθημερινό στρες είναι συνήθως άτομα που όχι μόνο αυξάνεται έντονα η πίεσή τους σε στρεσογόνα ερεθίσματα αλλά έχουν και την τάση να ακολουθούν λιγότερο υγιεινό τρόπο ζωής. Με άλλα λόγια, οι μελέτες δείχνουν πως καταναλώνουν συνήθως περισσότερες «έτοιμες» τροφές, αλάτι, αλκοόλ και καφεϊνούχα σκευάσματα με αποτέλεσμα να επιτείνεται το πρόβλημα της αυξημένης αρτηριακής πίεσης. Άτομα με αυξημένο άγχος και κατάθλιψη συχνά δεν ακολουθούν την προτεινόμενη αντιυπερτασική αγωγή και σαν να μην φτάνει αυτό έρευνες έχουν δείξει ότι εμφανίζουν διαταραχή των νευρο-ορμονικών μηχανισμών ρύθμισης της πίεσης.

Η επαγγελματική δραστηριότητα και οι κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες αλλάζουν τη σχέση του άγχους με την αρτηριακή πίεση;

Όταν οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες είναι δύσκολες, οι άνθρωποι με υπέρταση υφίστανται διπλάσιο στρες καθημερινά και αυτό έχει επιπτώσεις στα επίπεδα της αρτηριακής τους πίεσης. Ανάλογα είναι τα ευρήματα των μελετών όσον αφορά και τους ανέργους. Η αύξηση του ποσοστού της ανεργίας οδηγεί μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού στην ανάπτυξη υπέρτασης.

Πρόσφατη μελέτη -που δημοσιεύτηκε στο έγκυρο περιοδικό Hypertension- με δείγμα 123.000 άτομα έδειξε ότι το στρες σχετιζόταν στενά με την υψηλή αρτηριακή πίεση καθώς υπήρχε αύξηση 1% των επιπέδων αρτηριακής πίεσης για κάθε άνοδο κατά 1 μονάδα του επιπέδου στρες. Ωστόσο, η επαγγελματική κατάσταση διαφοροποίησε σημαντικά τα ευρήματα αυτά. Δηλαδή όσο καλύτερη ήταν η θέση στην επαγγελματική κλίμακα τόσο η αρτηριακή πίεση "αρνιόταν" να ανέβει αναλογικά με τα αυξημένα επίπεδα στρες. Αντίθετα όσο χαμηλότερη η θέση στην επαγγελματική κλίμακα τόσο πιο αυξημένα τα επίπεδα τόσο του στρες όσο και της αρτηριακής πίεσης. Ανάλογη ήταν η εικόνα για τους χειρώνακτες. Και τα πράγματα ήταν ακόμα χειρότερα για τους άνεργους που συμμετείχαν στην έρευνα καθώς δεν φαινόταν να έχουν την ικανότητα να διαχειριστούν τις καταστάσεις στρες και η αρτηριακή τους πίεση αυξανόταν εύκολα.

Πώς μπορούμε να τροποποιήσουμε την αρνητική σχέση στρες και αρτηριακής πίεσης;

Η συχνή αερόβια άσκηση - 30 λεπτά, 5 ως 7 φορές την εβδομάδα- μπορεί να μειώσει και το στρες και την αρτηριακή πίεση τόσο σημαντικά ώστε να μειωθεί κατά 20% η θνησιμότητα σε πληθυσμούς υπερτασικών. Παράλληλα, η διακοπή του καπνίσματος, η βελτίωση της διατροφής ώστε να περιλαμβάνει λιγότερα λιπαρά και αλάτι (καθώς τα τελευταία σχετίζονται με διέγερση του συμπαθητικού συστήματος), και η αντιμετώπιση του στρες με ειδικές τεχνικές (μετά από συμβουλή ειδικών) μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά στον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, πάντα σε συνδυασμό με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή υπό την παρακολούθηση του θεράποντα γιατρού.


Κωνσταντίνος Τσιούφης
Επίκουρος Καθηγητής Καρδιολογίας
Α’ Καρδιολογική Κλινική,
Πανεπιστήμιο Αθηνών,
Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών

Συνεργασία ΕΥ CLUB-Ελληνικής Εταιρείας Αντιρευματικού Αγώνα

Μία ακόμη συνεργασία με στόχο τις ποιοτικές υπηρεσίες υγείας σε ανθρώπους που τις χρειάζονται σε τακτά χρονικά διαστήματα όπως είναι τα μέλη της Ελληνικής Εταιρείας Αντιρευματικού Αγώνα (ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α), εξασφάλισε το ΕΥ CLUB για τα ίδια και τις οικογένειές τους.

Την ώρα που 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι στη χώρα μας πάσχουν-σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία-από αρθρίτιδες και ρευματισμό και ζουν το πρόβλημα του πόνου μαζί με τους οικείους τους, το ΕΥ CLUB σε συνεργασία με την ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α δίνουν τη δυνατότητα στα μέλη της Ελληνικής Εταιρείας Αντιρευματικού Αγώνα αλλά και στις οικογένειές τους, ειδικών προνομίων και παροχών στον τομέα της Υγείας.

Κάρτα υγείας ΕΥ CLUB EΛ.E.AN.A

H ειδική θεματική κάρτα που δημιουργήθηκε ειδικά για τα μέλη της ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α. εξασφαλίζει σε όλους τους κατόχους της και στις οικογένειές τους, ευρωπαϊκό επίπεδο υγείας καθώς προσφέρει πρόσβαση σε ένα τεράστιο δίκτυο επιλεγμένων ιδιωτών ιατρών, διαγνωστικών κέντρων και κλινικών για άμεση και ποιοτική αντιμετώπιση θεμάτων υγείας με τον πλέον οικονομικό τρόπο. Η κάρτα υγείας ΕΥ CLUB ΕΛ.Ε.ΑΝ.Α χωρίς να αποτελεί ασφαλιστικό προϊόν καλύπτει τον τομέα της πρόληψης, διάγνωσης και θεραπείας, χωρίς εγκρίσεις, καθυστερήσεις και λίστες αναμονής.